Sürətli dərk etmə və öyrənmə texnikaları

Bu yazının məqsədi mövzuları sürətli dərk etmək və anlamaq üçün istifadə etdiyim düşünmə texnikalarını sizinlə bölüşməkdir. Yazı oxucuya sadəcə fikir yox, öyrədən, mərhələli və sistemli bilik təqdim edir.

Tez tez “Necə bu qədər şey öyrənə bilmisən?”, “Necə sürətli qavrayırsan?”, Nə qısa zamanda öyrəndin? sualları verilir.

Uşaqlıqdan bəri müxtəlif elm və məişət sahələri ilə ilk tanışlığım zamanı mürəkkəb detallar içində itib-batmaq əvəzinə, mövzunun əsasını tutmağa çalışmışam. Bu yanaşma mənə hər hansı bir ixtisas və ya sahə üzrə bilikləri qısa müddətdə dərk edib praktik icraya başlamağa imkan verib. Nəticədə isə özümü tanıdığım qədəri ilə müxtəlif sahələr üzrə dünya görüşü formalaşıb.

Bəs bu proses necə işləyir?

Sürətli dərk etmənin əsas prinsipi.

Sürətli anlama məlumatı çox oxumaqla və ya məruz qalmaqla yox, düzgün sualları düzgün ardıcıllıqla verməklə mümkündür. Mənim üçün dərk prosesi aşağıdakı mərhələlərdən ibarətdir.

1. “Bu nədir?” sualı,

2. “Necə işləyir?” və ya “Necə yaranır?”,

3. Əvvəlki oxşar anlayışlarla əlaqələndirmə, bənzətmə.

Mərhələ 1. Bu nədir?

Hər hansı bir mövzu ilə ilk dəfə qarşılaşdıqda, bütün mürəkkəblikləri, terminləri və istisnaları kənara qoyulur. Qısa və lokanik cavab yaradılır. Cavabın əhatəli, geniş və aydın olmasına ehtiyac yoxdur.

Misal: Cazibə qüvvəsi nədir? Cavab: Hər bir şey bir birini çəkir. Topu atırıq yer onu özünə çəkir.

Mərhələ 2. Bu necə işləyir və ya yaranır?

Mövzunun nə olduğunu anladıqdan sonra ikinci addım onun mexanizmini dərk etməkdir.

Burada verilən əsas suallar:

·

. Bu necə işləyir?

·

·

. Hansı addımlarla yaranır?

·

·

. Daxilində hansı əsas elementlər var?

·

Bu mərhələdə detal artır, amma hələ də məqsəd tam əzbərləmək yox, səbəb-nəticə əlaqəsini görməkdir.

Əgər mexanizmi izah edə bilirsənsə, mövzu artıq passiv məlumat deyil, aktiv biliyə çevrilir.

Misal: Cisimlərin kütləsi və məsafəsi bu qüvvəyə təsir edir. Daha böyük cisim, daha çox cazibə qüvvəsi deməkdir. Təsir baxımından həcmi və kütləsi daha çox olan cism məsafə yaxınlaşdıqca balaca cism üzərində daha çox çəkim gücünə malik olur. Ayda cisimlər yerdəkindən daha yüngül olur, çünki Ayın kütləsi daha kiçikdir. Yəni, gravitasiya deməkdir ki, bütün cisimlər bir-birini çəkir və bu qüvvə kütlə ilə artır.

Mərhələ 3. Əvvəlki oxşar anlayışlarla əlaqələndirmə, bənzətmə.

İnsan beyni yeni məlumatı tamamilə sıfırdan öyrənmir. O, yeni anlayışı artıq bildiyi bir şeylə əlaqələndirərək yadda saxlayır.

Bu səbəbdən özümə mütləq bu sualı verirəm:

Bu, mənim əvvəldən bildiyim nəyə bənzəyir?

Bu mərhələ anlayışı zehində möhkəmləndirir və unutma riskini azaldır.

Misal: Cazibə qüvvəsi bir növ iki maqnitin bir birini çəkməsi kimidir məsafə uzaqlaşanda təsir azalır. Sadəcə bu kütlələr arasında fərq olduqda meydana gəlir.

Sürətli dərk xüsusi istedad deyil, təkrarlanan düşünmə vərdişidir. Düzgün suallar, düzgün ardıcıllıq və sadələşdirmə bacarığı ilə istənilən mövzu qısa müddətdə anlaşılan hala gətirilə bilər.

Bu yanaşma mənə müxtəlif sahələrdə rahat hərəkət etmək, yeni bilikləri qorxmadan öyrənmək və onları praktikaya çevirmək imkanı verib.

Əgər bir mövzunu anlamaq çətin gəlirsə, problem çox vaxt mövzuda yox, yanaşmadadır.